Sera ve Kapalı Alanda Bahçeciliği

Balkonun küçük, bahçen gölgede, kışın ekim yapacak yer yok. Yine de nisan ayını beklemek istemiyorsun. Bu noktada devreye kapalı alan üretimi giriyor: cam ya da naylon bir örtü altında, ya da doğrudan evin içinde bitkiyi kendi mikro ikliminde yetiştirmek. Aşağıda, bu işe kendi başına girişmek isteyen birinin sırayla soracağı soruları ele alıyorum.

Sera ya da kapalı alan tam olarak neyi çözer?

Üç şeyi: sıcaklık, rüzgâr ve mevsim uzunluğu. Bir örtü altında gece sıcaklığı dışarıdan birkaç derece yüksek kalır, don riski geriye itilir. Rüzgâr fideyi kurutmaz. Ve en önemlisi, sezonu iki uçtan da uzatırsın: baharda üç-dört hafta erken ekersin, sonbaharda ilk dona kadar hasat almak yerine kasıma kadar devam edersin.

Çözmediği şey de var: ışık. Örtü ışığı artırmaz, hatta bir miktar azaltır. Aralık ayında İstanbul'un gün uzunluğu neyse, seranın içinde de odur. Kışın domates yetiştirme hayali kuruyorsan, mesele ısı değil ışıktır — bunun için ek aydınlatma gerekir.

Hangi sistemi seçmeliyim?

"Sera" dediğimizde akla gelen o cam yapı, aslında sera yetiştirme sistemleri içinde en pahalı ve en son basamak. Ondan önce dört-beş ara kademe var.

Kendi başına başlıyorsan tavsiyem net: alçak tünelle başla. Birkaç parça kalın tel, bir rulo şeffaf naylon ve kenarları sabitleyecek taş yeterli. Bu sistemi bir kış boyunca kullanıp gerçekten ne kadar ürettiğini gördükten sonra büyük yapıya para harcamak çok daha akıllıca olur.

Serayı nereye kurmalıyım?

Kışın güneş alçaktan geçer, bu yüzden yaz aylarında bol güneş alan bir köşe aralıkta tamamen gölgede kalabilir. Yeri seçmeden önce kış öğle vaktinde o noktaya gidip bak. Uzun kenarı doğu-batı yönünde uzanan bir sera, kış güneşini geniş yüzeyiyle karşılar. Kuzey tarafında bir duvar ya da çit olması ısı tutmaya yardım eder. Alan seçimi ve bölgelendirme konusundaki genel ilkeler burada da geçerli; sera sadece o planın üstü kapalı bir parçası.

İçerideki toprak bahçedekiyle aynı mı olmalı?

Hayır, daha dikkatli olmalı. Sera toprağı yağmurla yıkanmaz; bu, tuzların ve gübre kalıntılarının birikmesi demek. Ayrıca aynı yerde arka arkaya aynı bitkiyi ekmek dışarıda olduğundan daha hızlı sorun çıkarır. İki pratik önlem:

• Her sezon sonunda toprağa bol organik madde ekle — olgunlaşmış kompost en iyisi.
• Yılda bir kez, mümkünse yazın, örtüyü kaldırıp toprağı birkaç yağmura maruz bırak.
• Sıraları döndür: domatesin yerine baklagil, onun yerine yapraklı gelsin.

Sulama neden burada daha zor?

Çünkü tek su kaynağı sensin ve nem çıkışı yok. İki uçtan da hata yapılır: unutup kuruturuz ya da fazla sulayıp havasız, mantar dostu bir ortam yaratırız. Kapalı alanda kural şu: sabah sula, akşam sulama. Gündüz buharlaşan nem havalandırmayla çıkar; akşam sulanan su bütün gece yaprakta durur ve külleme, mildiyö gibi hastalıklara davetiye çıkarır. Damlama hattı kurabiliyorsan yaprağı hiç ıslatmadığı için ideal.

Havalandırmayı ne sıklıkla yapmalıyım?

Sanılandan çok daha sık. Güneşli bir şubat gününde küçük bir tünelin içi öğlen 40 dereceyi bulabilir; bu, çiçek dökülmesi ve fide yanması demektir. Termometre koy ve şu basit eşiği uygula: iç sıcaklık 25 dereceyi geçtiğinde havalandır, akşamüstü 15'in altına inmeden kapat. Gün içinde evde olmayacaksan tünelin bir ucunu sürekli açık bırakmak, kapalı unutmaktan iyidir.

Kapalı alanda hastalık ve böcek olmaz, değil mi?

Tam tersi. Doğal düşman yok, rüzgâr yok, nem yüksek. Beyaz sinek, kırmızı örümcek ve yaprak biti sera koşullarını çok sever. Doğal çözümler burada da işe yarar ama erken uygulanmalı: haftada bir yaprak altlarını kontrol etmeyi alışkanlık haline getir. Sarı yapışkan tuzak, koloni büyümeden uyarı verir. Hasta yaprakları serada bırakma, kompost yığınına