Mayıs Ayında Ekilecek Bitkiler Listesi
Mayıs, ev bahçeciliğinde "her şeyin aynı anda olduğu" ay. Toprak ısınmış, don riski çoğu bölgede geçmiş, ama yaz sıcakları da henüz bastırmamış. Tam bu yüzden kafa karıştırıcı: neyi tohumdan ekeyim, neyi fide alayım, geciktim mi, erken mi davrandım? Aşağıda bu soruları tek tek ele alıyoruz.
Mayısta ekim yapmak için gerçekten geç mi kaldım?
Hayır. Mayıs, sıcak sevenler için asıl başlangıç ayıdır. Domates, biber, patlıcan, kabak, fasulye gibi bitkiler toprak sıcaklığı 15-18 °C'nin üzerine çıkmadan ne çimlenir ne de kök geliştirir. Nisanda aceleyle diktiğiniz fideler genelde iki hafta boyunca "durur", mayısta dikilen fide onları kısa sürede yakalar.
Geç kaldığınız tek grup, serin hava sebzeleri: marul, ıspanak, roka, turp, bezelye, lahanagiller. Bunlar mayıs sonuna doğru sıcakla birlikte tohuma kalkar, acılaşır. Ancak tamamen vazgeçmeniz gerekmiyor; yarı gölge bir köşede, sık sulamayla marul ve roka mayıs boyunca yetişir.
Toprak sıcaklığını nasıl anlarım?
En pratik yol: sabah saatlerinde 10 cm derinliğe bir mutfak termometresi sokup 3-4 gün üst üste ölçmek. Tek bir sıcak günün aldatıcı olduğunu unutmayın. Termometreniz yoksa iki basit gösterge:
- Toprağa elinizi soktuğunuzda serin değil ılık hissediyorsanız sıcak sevenler için uygun.
- Bahçedeki yabani otlar hızla çıkıp büyümeye başladıysa toprak canlanmış demektir.
Ekimden önce toprağınızın havalanması ve organik madde durumu da en az sıcaklık kadar önemli; toprak hazırlığı ve zenginleştirme konusunu atlayıp doğrudan tohuma geçmek, mayısta yapılan en sık hata.
Tohum mu, fide mi?
Mayısta bu ayrım kritik. Bazı bitkilerin kökü hassastır, şaşırtmayı sevmez; onları doğrudan yere tohumla ekmek gerekir. Bazıları ise uzun bir gelişme süresi ister, mayısta tohumdan başlarsanız hasat sonbahar soğuklarına yetişmez.
| Bitki | Yöntem | Mayıs zamanlaması | Hasata kadar |
|---|---|---|---|
| Domates | Fide | 1-20 Mayıs | 65-85 gün |
| Biber (sivri, dolma) | Fide | 5-25 Mayıs | 70-90 gün |
| Patlıcan | Fide | 10-25 Mayıs | 75-95 gün |
| Salatalık | Tohum veya fide | Mayıs boyunca | 50-60 gün |
| Kabak | Tohum (doğrudan) | Mayıs boyunca | 45-60 gün |
| Taze fasulye | Tohum (doğrudan) | Mayıs boyunca | 50-65 gün |
| Mısır | Tohum (doğrudan) | 1-25 Mayıs | 75-90 gün |
| Havuç | Tohum (doğrudan) | Mayıs başı | 70-90 gün |
| Pancar | Tohum (doğrudan) | Mayıs boyunca | 55-70 gün |
| Turp | Tohum (doğrudan) | Mayıs başı, gölgede | 25-35 gün |
| Marul, roka | Tohum veya fide | Mayıs başı, yarı gölge | 30-50 gün |
| Maydanoz, dereotu | Tohum (doğrudan) | Mayıs boyunca | 40-60 gün |
| Fesleğen | Fide | 10 Mayıs sonrası | 40-50 gün |
| Bamya | Tohum (doğrudan) | 15-31 Mayıs | 55-70 gün |
| Karpuz, kavun | Fide | 1-20 Mayıs | 80-100 gün |
Kural şu: kökü kırılgan olan kabakgiller ve kök sebzeler doğrudan tohum, uzun süre isteyen patlıcangiller fide. Aradaki tercih meselesini derinlemesine düşünmek isterseniz tohum mu fide mi seçmeliyim tartışmasında maliyet ve zaman karşılaştırması var.
Hepsini aynı gün mü ekmeliyim?
Hayır, bu en yorucu ve en verimsiz yol olur. İki hafta arayla aralıklı ekim yapın:
- Mayıs 1. hafta: Havuç, pancar, turp, marul, maydanoz. Domates ve karpuz fideleri.
- Mayıs 2. hafta: Biber, patlıcan, fesleğen fideleri. Fasulye ve kabak tohumunun ilk partisi.
- Mayıs 3. hafta: Salatalık, mısır, bamya. Fasulyenin ikinci partisi.
- Mayıs 4. hafta: Kabak ve fasulyenin son partisi, boşalan yerlere yedek fide.
Fasulye ve salatalıkta 15 gün arayla üç ekim yaparsanız, tek seferde 8 kilo fasulye toplayıp sonra bir ay boş kalmak yerine yaz boyu düzenli hasat alırsınız.
Sık yapılan hatalar nelerdir?
- Fideleri aşırı derin dikmek: Domates hariç hiçbir fide gövdesinden gömülmez. Domateste ise ilk yaprakların altına kadar gömmek yan kök oluşturur, işinize gelir.
- Sıklık: Mayısta küçük görünen fide, temmuzda bir metre çapa ulaşır. Domateste 50-60 cm, kabakta 80-100 cm, fasulyede 10-15 cm aralık bırakın.
- Fideyi sertleştirmeden dikmek: Balkonda veya serada yetişen fide, 3-4 gün gündüz açıkta bırakılıp akşam içeri alınarak alıştırılmalı.
- Öğlen sıcağında dikim: Akşamüstü dikip hemen can suyu verin.
- Malç atlamak: Dikimden bir hafta sonra kuru ot veya saman serin; su ihtiyacı belirg