Evde Kompost Yapma Rehberi

Mutfakta her gün bir kova dolusu kabuk, sap, çay posası birikiyor ve çöpe gidiyor. Aynı anda bahçedeki toprak sertleşiyor, su tutmuyor, bitkiler bir türlü canlanmıyor. Bu iki sorun aslında birbirinin çözümü. Evde kompost yapmak, atık olarak gördüğün şeyi toprağın en iyi besin kaynağına çevirmenin en ucuz yolu.

Kompost tam olarak nedir, gübreden farkı ne?

Kompost, organik atıkların oksijenli ortamda mikroorganizmalar tarafından ayrıştırılmasıyla oluşan koyu renkli, toprak kokan bir malzemedir. Gübre gibi doğrudan "besin verir" mantığıyla çalışmaz; toprağın yapısını düzeltir, su tutma kapasitesini artırır, faydalı mikrobiyal hayatı besler. Yani hazır gübre bir öğün, kompost ise düzenli beslenme alışkanlığıdır. Gübre seçimi ve uygulaması konusuna girmeden önce toprağın kompostla desteklenmesi, çoğu bahçe probleminin yarısını çözer.

Bahçede kompost hazırlama gerçekten zor mu?

Hayır, ama üç şeyi anlamak gerekiyor: karbon, azot ve hava. Kompost yığını iki tür malzemeyle beslenir:

• Yeşil malzeme (azot): Sebze-meyve kabukları, çay ve kahve posası, çim kırpıntısı, taze yaprak, yumurta kabuğu.
• Kahverengi malzeme (karbon): Kuru yaprak, saman, kesilmiş dal parçaları, karton, gazete, talaş, kuru bitki sapları.

Kaba bir oran olarak bir ölçü yeşile üç ölçü kahverengi hedeflenir. Yeşil fazlaysa yığın kokar ve çamurlaşır; kahverengi fazlaysa süreç durur, aylarca hiçbir şey olmaz.

Neyi kesinlikle atmamalıyım?

Et, kemik, balık, süt ürünleri, yağlı yemek artıkları, evcil hayvan dışkısı, hastalıklı bitki artıkları ve tohumlanmış yabani otlar yığına girmemeli. Bunlar koku yapar, kemirgen çeker ve bazı durumlarda hastalığı bahçenin tamamına taşır. Zararlı böceklere ve hastalıklara karşı doğal çözümler ararken, hastalıklı yaprağı komposta atmak en sık yapılan hatadır.

Hangi yöntemi seçmeliyim?

Alanın, sabrın ve atık miktarın yönteme karar verir. Karşılaştırma:

Yığını nasıl kurarım?

1. Yer seç: Yarı gölge, su birikmeyen, kolay ulaşılan bir nokta. Bahçe alanı seçimi ve hazırlığı yaparken kompost köşesini baştan planlamak sonradan taşıma zahmetinden kurtarır.
2. Taban kat: En alta 10-15 cm kalınlığında kaba dal, saman ya da kuru sap koy. Bu kat hava dolaşımını sağlar.
3. Katmanla: Bir kat yeşil, üzerine iki-üç kat kahverengi. Her katı bir avuç bahçe toprağı veya olgun kompostla tozla; mikroorganizma aşısı gibi çalışır.
4. Nemi ayarla: Sıkılmış sünger kıvamı. Elinde topak yapıyor ama su damlatmıyorsa doğrudur.
5. Örtün: Üstüne karton, çuval veya kapak koy. Yaz kurutmasını ve yağmur yıkamasını engeller.
6. Havalandır: 1-2 haftada bir dirgen veya kürekle karıştır. Karıştırma yığındaki oksijeni yeniler, sıcaklığı yükseltir.

Sorun çıkarsa ne yapayım?

• Kötü koku, ekşi kokusu: Fazla nem ve fazla yeşil. Kuru yaprak, karton ekle ve iyice karıştır.
• Hiç ısınmıyor, hiçbir şey olmuyor: Çok kuru ya da çok kahverengi. Su ver, çim kırpıntısı veya taze mutfak atığı ekle.
• Sinek bulutu: Mutfak atığı yüzeyde açıkta kalmış. Her seferinde üzerini kahverengi malzemeyle kapat.
• Kemirgen izi: Yığına girmemesi gereken bir şey girmiş. Yemek artıklarını çıkar, kapalı kutuya geç.

Ne zaman kullanabilirim, nasıl uygularım?

Kompost; koyu kahverengi, ufalanan, orman toprağı kokan ve içindeki malzemeler tanınmaz hale geldiğinde hazırdır. Elek veya kaba tel ızgaradan geçirip iri parçaları yeni yığına geri koy.

Uygulamada üç pratik yol var: dikim öncesi toprağa 3-5 cm karıştırmak, mevcut bitkilerin dibine ince bir tabaka serip malç gibi bırakmak, ya da saksı harcının üçte biri kadar katmak. Toprak hazırlığı ve zenginleştirme çalışmasını sonbaharda kompostla yapıp kışı beklemek en verimli takvimdir; ilkbaharda ekim takvimine göre tohum attığında toprak seni bekliyor ol